Eğitim koçluğu: çalışmayı kendi düzenine oturtmak

Bu nasıl bir hizmet?

Çalışmak istiyorsun, ama masaya oturunca nereden başlayacağını bilmiyorsun. Programlar yapıyorsun, üç gün sonra bırakıyorsun. Konular birikiyor, birikince daha da bunaltıcı geliyor. Ya da çok çalışıyorsun ama öğrendiğinden emin olamıyorsun.

Eğitim koçluğunda bu sorunları gerçekçi bir çalışma düzenine çeviririz: hedefleri netleştirmek, zamanı planlamak, erteleme alışkanlığını anlamak ve verimli çalışma yöntemlerini senin hayatına uyarlamak. Sana ders anlatmam; yöntem, düzen ve süreklilik konusunda yanında olurum.

Bilimsel olarak ne biliyoruz?

Bu sayfada ruh sağlığı sorunlarından değil, öğrenme ve öz-düzenleme araştırmalarından söz ediyoruz:

• Etkili çalışma yöntemleri: Öğrenme tekniklerini kapsamlı biçimde değerlendiren bir derleme, öğrendiğini kendini sınayarak denemek (alıştırma testleri) ve çalışmayı zamana yaymanın yüksek yararlı olduğunu; yalnızca altını çizmek ya da yeniden okumanın ise düşük yararlı olduğunu bildirdi (Dunlosky ve ark., 2013). Çoğumuzun en kolay yaptığı şeyler, en az işe yarayanlardır.
• “Ne zaman, nerede, ne yapacağım” planları: “Şu olursa ben şunu yaparım” biçimindeki somut planlar (uygulama niyetleri), hedeflere ulaşmayı orta ile büyük arası bir ölçüde artırır (Gollwitzer ve Sheeran, 2006).
• Erteleme: Erteleme tembellikten çok, kendini düzenlemede bir zorluktur. Meta-analize göre görevin can sıkıcı olması, özgüven düşüklüğü ve dürtüsellik güçlü yordayıcılardır (Steel, 2007). Ertelemenin altında çoğu zaman o anki rahatsız edici duyguyu, geleceği feda ederek hızlıca uzaklaştırma isteği yatar (Sirois ve Pychyl, 2013).
• Motivasyon: Özerklik (seçim yapabildiğini hissetmek), yetkinlik ve ilişkilenme duygusu içsel motivasyonu besler (Ryan ve Deci, 2000).
• Kendi öğrenmeni yönetmek: Başarılı öğrenenler planlama, uygulama ve değerlendirme döngüsünü bilinçli biçimde sürdürürler (Zimmerman, 2002).

Çalışmayı ne zorlaştırır?

Çoğu zaman bir kısır döngü vardır:

1. Hedef çok büyük ya da belirsizdir; başlamak gözünde büyür.
2. Rahatsızlıktan kaçmak için ertelersin (telefon, düzenleme, “önce biraz dinlen”).
3. Zaman daralır, suçluluk büyür.
4. Suçluluk ve baskı çalışmayı daha da ağırlaştırır.

Bu döngü bazen yalnızca bir planlama ve alışkanlık sorunudur; bazen ise altında yoğun bir kaygı ya da düşük ruh hâli vardır. Bu iki durumu ayırt etmek önemli; aşağıdaki bölümde bunu açıkladım.

Görüşmelerde birlikte ne yaparız?

• Durum tespiti: Şu an nasıl çalıştığına, takıldığın noktalara ve sınav ya da dönem hedeflerine bakarız.
• Gerçekçi plan: Büyük hedefi haftalık ve günlük küçük adımlara böleriz. Plan senin gerçek gününe uymalı, ideal bir güne değil.
• Yöntem seçimi: Kendini sınama, aralıklı tekrar gibi araştırmalarla desteklenen yöntemleri derslerine uyarlarız (Dunlosky ve ark., 2013).
• Erteleme ile çalışmak: Ertelediğin anda ne yaşadığını fark etmeyi, “şimdi, burada, şunu yapacağım” planlarını ve başlamayı kolaylaştıran küçük adımları kurarız (Gollwitzer ve Sheeran, 2006).
• Takip ve ayarlama: Plan uygulanamıyorsa, bunun bir başarısızlık değil bilgi olduğunu kabul eder, birlikte ayarlarız.

Ne zaman başka bir destek gerekir?

Eğitim koçluğu bir ruh sağlığı hizmeti değildir. Aşağıdakilerden biri varsa önce psikolojik destek ya da bir hekim değerlendirmesi uygun olabilir ve seni yönlendiririm:

• Sınav öncesinde ya da sırasında yoğun kaygı, çarpıntı, zihin boşalması: sınav kaygısı sayfasına bak. Panik benzeri ataklar için panik atak, yaygın bir endişe hâli için kaygı ve endişe sayfaları da yardımcı olabilir.
• Haftalardır süren isteksizlik, umutsuzluk, hiçbir şeyden keyif alamama: bkz. depresyon ve düşük ruh hâli.
• Uzun süredir odaklanma, okuma ya da yazma güçlüğü: ayrıca bir değerlendirme gerekebilir.
• Kendine zarar verme düşünceleri: beklemeden 112’yi ara veya en yakın acil servise git. Koçluk ve online görüşmeler acil destek yerine geçmez.

Aynı kişiyle aynı dönemde iki rolü birlikte yürütmediğim için, hem kaygı hem planlama sorunun varsa önce hangisinin öncelikli olduğunu birlikte kararlaştırırız. Gerekirse seni uygun bir profesyonele yönlendiririm.

Sık sorulan sorular